1. Emisyon Grubu, Türkiye Cumhuriyeti’nin ulusal bağımsızlığını ve mali egemenliğini dünyaya ilan eden ilk resmi kağıt para serisidir. 1923 yılında kurulan genç cumhuriyet, ilk dört yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu'ndan miras kalan ve halk arasında "kaime" veya "evrak-ı nakdiye" olarak bilinen eski paraları kullanmaya devam etti. Ancak küllerinden doğan bir devletin kendi parasını basması, egemenliğin en temel şartlarından biriydi. Bu amaçla TBMM, 30 Aralık 1925 tarihinde çıkardığı 701 sayılı kanunla ilk milli banknotların basılması kararını aldı ve dönemin Maliye Bakanı Abdülhalik Renda’ya tam yetki verdi.

​

 

Paraların Basım Süreci ve Tasarımı

​

O yıllarda Türkiye sınırları içinde yüksek güvenlikli banknot basabilecek gelişmiş bir darphane veya matbaa altyapısı bulunmuyordu. Bu teknik yetersizlik nedeniyle, açılan uluslararası ihaleyi kazanan İngiliz "Thomas de la Rue" şirketiyle anlaşıldı. Cumhuriyetin ilk paraları Londra'da basılarak büyük güvenlik önlemleri altında gemilerle Türkiye'ye taşındı.

​

Paraların görsel tasarımı, genç devletin ideolojisini ve kültürel kimliğini yansıtacak şekilde büyük bir özenle hazırlandı. Banknotların üzerindeki sanatsal çizimleri, süslemeleri ve gravürleri bizzat Galatasaray Spor Kulübü'nün kurucusu ve ünlü ressam Ali Sami Yen çizdi.

​

 

En Dikkat Çekici Özellikleri

​

• Osmanlıca ve Fransızca Bir Arada: 1. Emisyon paraları basıldığında henüz 1928 Harf Devrimi yapılmamıştı. Bu nedenle paraların üzerindeki ana metinler Osmanlı Türkçesiyle (Arap harfleriyle) yazıldı. Ayrıca, o dönemin küresel ticaret, finans ve diplomasi dili Fransızca olduğu için banknotların üzerinde Fransızca ibarelere de yer verildi (Örneğin: Banque Centrale, Livres Turques).

• Değerleri ve Kupürleri: Seri; 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk Lirası olmak üzere 7 farklı kupürden oluşuyordu. Dönemin ekonomik şartlarında 500 ve 1.000 liralık banknotlar devasa bir satın alma gücüne sahipti ve halk arasında nadiren görülüyordu.

• Atatürk Portreleri: Paraların ön yüzünde Mustafa Kemal Atatürk'ün portreleri yer alıyordu. Ancak bu portreler sonraki emisyonlar gibi tek bir şablon değil, farklı değerlerdeki paralarda farklı açılardan çizilmiş portrelerdi.

 

 

Üzerindeki Tarihi Semboller

​

1. Emisyon banknotları, adeta taşınabilir bir cumhuriyet propagandası gibi tasarlanmıştı ve üzerlerinde milli mücadelenin sembolleri yer alıyordu:

• 1 ve 5 Türk Lirası: Ön yüzünde Meclis Binası (I. TBMM), Ankara Kalesi ve bir köylünün sabanla çift sürmesi resmi yer alıyordu. Bu, yeni devletin tarıma ve üretime verdiği önemi simgeliyordu.

• 10 Türk Lirası: Üzerinde milli bağımsızlığın ve Türk mitolojisinin güçlü sembollerinden biri olan, ufkunda güneş doğan bir Bozkurt figürü bulunuyordu.

• 50, 100, 500 ve 1.000 Türk Lirası: Afyonkarahisar, Sakarya Savaşı manzaraları, Ankara görünümleri ve İzmir Körfezi gibi Kurtuluş Savaşı'nın kilit noktalarını tasvir eden görseller içeriyordu.

 

 

Tedavüle Girişi ve Sonu

​

Londra'da basılan ilk parti paralar Türkiye'ye ulaştıktan sonra, 5 Aralık 1927 tarihinde resmen tedavüle sokuldu. Halkın elindeki eski Osmanlı paralarını yeni cumhuriyet paralarıyla değiştirmesi için sistemli bir değişim kampanyası yürütüldü. 1. Emisyon grubu paralar, 1937 yılına kadar tam 10 yıl boyunca piyasada kaldı. 1930 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kurulması ve Harf Devrimi ile Latin alfabesine geçilmesiyle birlikte, yerlerini yeni harflerle basılan 2. Emisyon grubu paralara bırakarak 1939 yılına kadar tamamen tedavülden kaldırıldılar.