3. Emisyon Grubu, İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından piyasaya sürülen ve tamamı dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün portrelerinden oluşan banknot serisidir. 1947 ile 1953 yılları arasında tedavülde kalan bu seri, savaş dönemi yaşanan lojistik kabusların ardından Türkiye’nin para basım düzenini yeniden sağlama çabasını temsil eder.

​

2. Emisyon döneminde gemilerin batması ve paraların çalınması gibi büyük krizler yaşayan Merkez Bankası, bu seride çok daha temkinli bir üretim ve dağıtım politikası izlemiştir.

​

 

Tamamen İsmet İnönü Portreli Tek Seri

​

3. Emisyon grubunun en ayırt edici özelliği, basılan tüm kupürlerin ön yüzünde istisnasız bir şekilde İsmet İnönü’nün portresinin yer almasıdır. Bir önceki emisyonda hem Atatürk hem İnönü paraları bir arada dönerken, bu seride çeşitliliğe gidilmemiş ve dönemin "Milli Şef" döneminin siyasi atmosferi paralara tamamen yansıtılmıştır.

​

 

Basım Yeri ve Teknik Detaylar

​

Türkiye'nin o yıllarda halen kendi yüksek güvenlikli banknot matbaası (Banknot Matbaası Genel Müdürlüğü) açılmamıştı. Bu nedenle 3. Emisyon grubu paralar da yine yurt dışına sipariş edildi. Ancak bu kez riskleri azaltmak adına Almanya yerine tamamen İngiltere’deki ünlü Bradbury Wilkinson & Co. Ltd. ile Thomas de la Rue şirketlerine basım yaptırıldı.

​

Seri; 2.5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk Lirası olmak üzere 6 farklı kupürden oluşuyordu. Bir önceki seride yer alan kuruşluk kağıt paralar ile 1 ve 5 liralık banknotlar bu emisyonda basılmadı; onların yerine madeni paralar kullanıldı.

​

 

Paraların Arka Yüzündeki Görseller ve Kültürel Temalar

​

3. Emisyon banknotlarının arka yüzlerinde, genç cumhuriyetin imar faaliyetlerini, tarihi eserlerini ve doğal güzelliklerini harmanlayan çok estetik gravürler kullanıldı:

​

• 2.5 Türk Lirası: Arka yüzünde Ankara'daki ünlü Halkevi Binası (bugünkü Devlet Resim ve Heykel Müzesi) yer alıyordu. Bu, cumhuriyetin kültürel ve sosyal aydınlanma hareketine verilen önemi simgeliyordu.

• 10 Türk Lirası: Üzerinde Edirne'deki muazzam Osmanlı eseri Mimar Sinan’ın Selimiye Camii bulunuyordu.

• 50 Türk Lirası: Ankara'nın önemli simgelerinden Etnografya Müzesi görseline yer verilmişti.

• 100 Türk Lirası: Üst üste üç farklı çeşidi basılan bu paranın arkasında üzüm salkımları tutan köylü kadınlar (Bağcı Kadınlar) resmi ile Boğaziçi'nden manzaralar yer alıyordu.

• 500 Türk Lirası: Sanatsal açıdan en beğenilen banknotlardan biriydi ve arkasında İstanbul'un fethinin sembolü olan Rumeli Hisarı gravürü vardı.

• 1.000 Türk Lirası: Dönemin en büyük parasıydı ve arka yüzünde Ankara İzci Okulu ve Gençlik Parkı'ndan bir görünüm yer alıyordu.

 

 

Tedavülden Kalkışı ve Siyasi Dönüşüm

​

3. Emisyon grubu, 1950 yılındaki genel seçimlerde Demokrat Parti’nin (DP) iktidara gelmesiyle siyasi bir tartışma konusu oldu. Hükümet, paralardan İsmet İnönü resimlerini kaldırmak ve cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün resmini kalıcı olarak geri getirmek için adımlar attı.

​

1952 yılında alınan kararla, bundan sonra basılacak tüm paraların üzerinde sadece Atatürk portresi bulunması kanunlaştı. Bu doğrultuda hazırlanan 4. ve 5. emisyon grubu paraların piyasaya girmesiyle birlikte, 3. Emisyon grubu banknotlar 1953 yılından itibaren kademeli olarak tedavülden kaldırıldı ve Türk finans tarihindeki yerini aldı.