4. Emisyon Grubu, Türkiye Cumhuriyeti'nin para tarihinde hem siyasi bir dönüm noktasını temsil eden hem de lojistik açıdan en kısa ömürlü olan banknot serisidir. 1947 yılında tedavüle giren bu grup, 1952 yılına kadar piyasada kalmış ve sadece iki farklı kupür (10 ve 100 Türk Lirası) olarak basılmıştır.

​

Bu seriyi Türk finans tarihinde özel kılan unsur, 1950 yılındaki çok partili döneme geçiş ve iktidar değişiminin paralara yansıyan ilk somut belgesi olmasıdır.

 

Siyasi Değişim ve Atatürk Portresinin Geri Dönüşü

​

1950 yılına kadar yürürlükte olan gelenek ve yasal mevzuat uyarınca, paralara dönemin aktif cumhurbaşkanının resmi basılıyordu. Bu yüzden 2. ve 3. emisyon gruplarında İsmet İnönü’nün portreleri yer almıştı. Ancak 1950 genel seçimlerinde Demokrat Parti (DP) iktidara gelip Celal Bayar cumhurbaşkanı seçilince bu uygulamada köklü bir değişikliğe gidildi.

​

DP hükümeti, paralara sürekli değişen cumhurbaşkanlarının resimlerinin basılması yerine, cumhuriyetin ortak değeri ve kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün resminin kalıcı olarak basılmasını istedi. Alınan kararla birlikte, yeni tasarlanan 4. Emisyon grubu paraların ön yüzüne yeniden Mustafa Kemal Atatürk'ün portresi yerleştirildi. Bu hamle, 1952 yılında çıkarılan bir kanunla resmiyet kazanarak bundan sonra basılacak tüm Türk liralarında sadece Atatürk resminin yer almasını kalıcı hale getirdi.

 

Sınırlı Kupür Sayısı ve Basım Yeri

 

4. Emisyon grubu, cumhuriyet tarihinin en az çeşitliliğe sahip serilerinden biridir. Piyasada büyük paraya ihtiyaç duyulması üzerine sadece iki değerde basım yapılmıştır:

​

• 10 Türk Lirası: Ön yüzünde Atatürk portresi, arka yüzünde ise Akdeniz’in önemli tarihi kalelerinden biri olan Mersin-Anamur Kalesi (Mamure Kalesi) gravürü yer alıyordu.

• 100 Türk Lirası: Ön yüzünde yine Atatürk portresi bulunurken, arka yüzünde o dönemin modernleşen Türkiye'sini simgeleyen Ankara Gençlik Parkı'ndan bir görünüm sergileniyordu.

 

Türkiye'nin kendi ulusal banknot matbaası henüz kurulmadığı için, bu serinin basımı da yine İngiltere'deki ünlü Thomas de la Rue şirketine sipariş edilmiş ve paralar deniz yoluyla Türkiye'ye getirilmiştir.

 

Neden Bu Kadar Kısa Ömürlü Oldu?

​

4. Emisyon grubu paralar, 1947'de tedavüle çıkmasına rağmen piyasanın hızla büyüyen nakit ihtiyacını karşılamakta yetersiz kaldı. Sadece 10 ve 100 liralık kupürlerin bulunması, ticaret hayatında ufaklık ve ara değerdeki (2.5, 5, 50 TL gibi) paralarda sıkıntı yaratıyordu.

Merkez Bankası, piyasadaki bu tıkanıklığı çözmek ve daha geniş bir yelpazede para sunabilmek adına çok daha kapsamlı bir seri olan 5. Emisyon grubu üzerinde çalışmaya başladı. 1951 yılından itibaren 5. Emisyon paraların piyasaya sürülmesiyle birlikte, 4. Emisyon grubu banknotlar 1952 yılından itibaren hızla piyasadan çekildi ve tedavülden kaldırıldı.