5. Emisyon Grubu, Türk finans tarihinde dışa bağımlılığa son veren, kendi topraklarımızda basılan ilk milli banknotu barındıran ve cumhuriyet tarihinin en uzun süre piyasada kalan serisidir. 1951 ile 1971 yılları arasında kesintisiz olarak 20 yıl boyunca dolaşımda kalan bu geniş seri; 2.5, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk liralık kupürlerden oluşan 7 farklı değerde ve tam 32 tertip olarak üretilmiştir. 

​

Bu seriyi Türkiye Cumhuriyeti ekonomi tarihi için gerçek bir dönüm noktası yapan unsurlar, teknik devrimler ve halk kültürüne yerleşen efsane paralarıdır.

 

Türkiye Kendi Parasını Basıyor: Banknot Matbaası'nın Kuruluşu

​

Cumhuriyetin kuruluşundan 1950'li yıllara kadar tüm Türk liraları İngiltere, Almanya veya Amerika'daki yabancı matbaalarda basılıyordu. İkinci Dünya Savaşı sırasında paralarımızı taşıyan gemilerin batması gibi büyük krizler, yerli bir matbaanın kurulmasını zorunlu kılmıştı. 1930'ların sonunda başlayan ancak savaş nedeniyle durdurulan çalışmalar nihayet tamamlandı. 1951 yılında Ankara'da Merkez Bankası bünyesinde Banknot Matbaası kuruldu. 

​

5. Emisyonun ilk tertipleri halen İngiltere ve Amerika'da bastırılmış olsa da, teknik altyapının tamamlanmasıyla birlikte 1958 yılında tarihimizde ilk kez Türkiye'de basılan yerli bir banknot piyasaya sürüldü. Türkiye topraklarında basılan bu ilk milli para, 5. Emisyon 3. Tertip 100 Türk lirasıdır.

 

Efsane Banknotlar: "Mor Binlik" Dönemi

​

5. Emisyon grubu, Türk halkının diline ve popüler kültürüne çok güçlü yerleşen iki ikonik banknotu hayatımıza soktu:

​

• Mor Binlik: Serinin en yüksek değerli parası olan 1.000 Türk lirası, renginden ötürü halk arasında "Mor Binlik" olarak adlandırıldı. O dönemin ekonomik şartlarında bu para muazzam bir satın alma gücüne sahipti; hatta bir mor binlik ile İstanbul'un iyi semtlerinde bir daire veya büyük bir arsa satın almak mümkündü. Bu yüzden halkın büyük kısmı bu parayı hayatı boyunca hiç canlı görmez, sadece zenginliğin ve gücün bir sembolü olarak filmlerde ve hikayelerde duyardı. 

• Mavi Yüzlük: Dönemin bir diğer güçlü parası olan 100 Türk lirası da hakim rengi sebebiyle ticarette ve günlük dilde uzun yıllar boyunca "Mavi Yüzlük" olarak anıldı.

 

Tasarımlar ve Arka Yüzlerdeki Tarih-Kültür Karması

​

5. Emisyon ile kalıcı hale getirilen kural uyarınca, tüm banknotların ön yüzünde sadece Mustafa Kemal Atatürk'ün portreleri yer aldı. Paraların arka yüzlerinde ise Türkiye'nin kadim tarihini ve mimari şaheserlerini sergileyen büyüleyici gravürlere yer verildi:

​

• 2.5 Türk Lirası: Arka yüzünde Edirne'deki Meriç Köprüsü yer alıyordu.

• 5 Türk Lirası: Dünyanın en eski ve bozulmamış kalelerinden biri olan Ankara Kalesi görseli işlenmişti.

• 10 Türk Lirası: İstanbul'un dünyaca ünlü simgesi Kız Kulesi gravürüyle basılmıştı.

• 50 Türk Lirası: Denizli'deki doğa harikası Pamukkale travertenleri paraya taşınmıştı.

• 100 Türk Lirası: Türk-İslam mimarisinin zirve noktalarından biri olan Edirne'deki Selimiye Camii yer alıyordu.

• 500 Türk Lirası: İstanbul Sultanahmet Meydanı'ndaki tarihi Sultanahmet Camii ve Dikilitaş manzarası bulunuyordu.

• 1.000 Türk Lirası (Mor Binlik): Cumhuriyetin başkentini simgeleyen, o dönem yapımı yeni tamamlanan Mustafa Kemal Atatürk’ün ebedi istirahatgahı Anıtkabir görseliyle süslenmişti.