Bulgar levası (BGN), 1881 yılında resmiyet kazanan ve yakın zamanda yerini Euro'ya bırakan, arkasında derin bir nümismatik (para bilimi) ve siyasi tarih barındıran çok özel bir para birimidir.

​

Sıradan kaynaklarda yer almayan, paraların basım sırlarından büyük ekonomik krizlere kadar Bulgar levası hakkında az bilinen tarihi detaylar:

 

 

1. İsmi "Aslan" Demektir Ama İlk Paralar İngiltere'de Basılmıştır

​

• İsim Savaşı: 1880 yılında kurulan Bulgaristan Prensliği'nde ulusal para biriminin adı için büyük vatanseverlik tartışmaları yaşandı. En sonunda Bulgar hanedanının ve gücünün sembolü olan eski Bulgarca "Aslan" anlamına gelen "Lev" (çoğulu Leva) ismi kabul edildi. 

• Dışa Bağımlılık: Yeni kurulan devletin henüz bir darphanesi olmadığı için, tarihteki ilk resmi madeni Bulgar paraları 1881 yılında İngiltere'nin Birmingham kentinde bir şirket tarafından basılarak Bulgaristan'a getirilmiştir.

 

 

2. Rusya'da Basılan 1 Numaralı "Altın Altlıklı" İlk Banknot

​

• St. Petersburg Sırrı: Bulgaristan Ulusal Bankası (BNB), ilk banknot basma hakkını aldıktan sonra ilk kağıt parayı kendi ülkesinde basamadı.

• Seri Numarası 000001: Tarihteki ilk Bulgar kağıt parası 1 Ağustos 1885 tarihinde Rusya'nın St. Petersburg kentinde basılan 20 Levalık banknottur. 150 x 97 mm boyutlarındaki bu devasa paranın orijinali günümüzde Gabrovo Tarih Müzesi’nde korunmaktadır.

• Altın ve Gümüş Karşılığı: Bu ilk banknotların üzerinde "Banknotun değeri altınla/gümüşle desteklenmektedir" ibaresi yer alırdı. Yani o dönem elinde 20 Leva getiren bir vatandaşa banka, karşılığında tam değerinde fiziksel altın vermek zorundaydı. 

 

 

3. Leva Aslında Uzun Süredir Gizli Bir "Alman Markı" ve "Euro" İdi

​

• Para Kurulu (Currency Board) Sistemi: 1997 yılında Bulgaristan çok büyük bir hiperenflasyon krizi yaşadı ve parası pul oldu. Ekonomiyi kurtarmak için "Para Kurulu" sistemine geçildi. 

• 1 Leva = 1 Mark: Bu sistemle Leva'nın değeri idari olarak 1 Alman Markına eşitlendi. Bulgaristan Merkez Bankası, kasasındaki Alman Markı rezervi kadar Leva basabiliyordu; kafasına göre para basması tamamen yasaklanmıştı.

• Euro Mirası: Almanya Euro'ya geçip Mark'ı tedavülden kaldırırken kuru sabitleyince, Leva otomatik olarak Euro'ya bağlanmış oldu. Yani son 25 yıldır Leva bağımsız bir para politikasına sahip değildi; aslında ismi Leva olan bir Euro/Mark karmasıydı.

 

 

4. Tarihten Silinen Sıfırlar: 4 Farklı Leva Dönemi

Leva tarihi boyunca yaşanan savaşlar ve krizler nedeniyle 4 kez tamamen sıfırlandı ve yeniden tasarlandı: [1]

• 1. Leva (1881–1952): Altın standardına bağlı, Osmanlı paralarının yerini alan ilk dönem. Savaş enflasyonuyla çöktü.

• 2. Leva (1952–1962): Komünist rejimin gelişiyle yapıldı. Halkın elindeki paralar 100 eski Leva = 1 yeni Leva olarak değiştirildi ancak bankadaki mevduatlara devlet el koyarak farklı oranlarla halkı zarara uğrattı.

• 3. Leva (1962–1999): Soğuk Savaş dönemi parası. 1990'ların sonunda yaşanan krizle değersizleşti.

• 4. Leva (1999–2025): Paradan tam 3 sıfır atıldı (1000 Eski Leva = 1 Yeni Leva). Yakın zamanda cebimizde taşıdığımız ve Euro'ya dönüşen BGN kodlu Leva bu paradır. 

 

 

5. Banknotların Üzerindeki Gizemli Kültürel Notlar

Son dönem tedavülde kalan Bulgar banknotları sıradan devlet başkanları yerine, ülkenin kaderini değiştiren tarihi ve kültürel figürleri taşır:

• Halkın Parasındaki Aziz: Son döneme kadar kullanılan mor renkli 1 Leva banknotunun üzerinde Bulgaristan'ın en büyük azizi kabul edilen Rilalı İvan (Ivan Rilski) vardı. Bu para madeni paraya dönüştürüldüğünde de aziz resmi madeni paranın arkasına işlendi. 

• Matbaa Detayı: Koleksiyoncular arasında çok popüler olan komünizm sonrası basılan 1992 yılına ait 50 Leva banknotunun üzerinde, Bulgar yayıncılığının öncüsü Hristo G. Danov'un portresinin hemen yanında tarihi bir matbaa makinesi resmi yer alır. 

 

 

Dikkat Önemli!!!!

​

Eğer elinizde 1999 yılından önce basılmış (üzerinde binlerce Leva yazan 1000, 2000, 5000'lik) eski banknotlar varsa, bunlar 1999'daki sıfır atma operasyonunda geçerliliğini yitirdiği için şu an güncel Euro dönüşümünde bir karşılığa sahip değildir; yalnızca koleksiyon/antika değeri taşırlar. 

​