top of page

Asya, dünyanın hem nüfus hem de yüzölçümü bakımından en büyük kıtası. Bu devasa coğrafyada, dünyanın en güçlü rezerv para birimlerinden, tamamen içine kapalı ekonomilerin paralarına kadar inanılmaz bir çeşitlilik var.

Asya ülkelerini ve para birimlerini, taşıdıkları tarihi, kültürel ve ekonomik anlamlara göre sırayla inceleyelim:

1. Küresel ve Bölgesel Güç Grubu (Doğu Asya)

Bu bölgedeki paralar, küresel ticaretin ve teknolojinin merkezinde yer alır.

  • Japonya — Yen (JPY)

    • Bilgi: Dünyanın en güvenli liman paralarından (safe haven) biri kabul edilir. Yen, kelime anlamı olarak "yuvarlak nesne" demektir. Japon banknotları, taklit edilmesini engellemek için özel bir ağaç lifinden (mitsumata) yapılan, kendine has dokusu ve kokusu olan çok kaliteli bir kağıda basılır. Tasarımlarında samuray dönemi yazarları, bilim insanları ve meşhur Fuji Dağı yer alır.

  • Çin Halk Cumhuriyeti — Renminbi / Yuan (CNY)

    • Bilgi: Resmi adı "Halkın Parası" anlamına gelen Renminbi'dir, "Yuan" ise bu para biriminin hesap birimidir. Banknotların ön yüzünde Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurucusu Mao Zedong'un portresi yer alırken, arka yüzlerinde Çin'in muazzam doğal güzellikleri (Guilin dağları, Yangtze Nehri) ve tarihi yapıları bulunur. Çin, dünyada dijital para (e-CNY) kullanımına en hızlı geçen dev ekonomidir.

  • Güney Kore — Won (KRW)

    • Bilgi: Tarihsel olarak Yuan ve Yen ile aynı kökten (yuvarlak kelimesinden) gelir. Banknotlarında Kore tarihinin en önemli filozofları ve Joseon Hanedanlığı dönemine ait bilimsel buluşlar (örneğin gökyüzü haritaları) yer alır. En yüksek banknot olan 50.000 Won'un üzerinde ise Kore tarihinin en ünlü kadın sanatçısı Shin Saimdang bulunur.

  • Tayvan — Yeni Tayvan Doları (TWD)

    • Bilgi: Paralarının üzerinde beyzbol oynayan çocuklar, mikroskopla çalışan öğrenciler ve ülkenin teknolojik/eğitimsel gelişimini simgeleyen modern figürler ile adaya özgü koruma altındaki geyik ve sülün türleri yer alır.

 

2. Alt Kıta ve Güney Asya Grubu (Rupi Bölgesi)

Bu bölgede tarihsel ticaret bağları nedeniyle "Rupi" ismi baskındır. Kelime kökeni Sanskritçede "işlenmiş gümüş" anlamına gelen rupya kelimesine dayanır.

  • Hindistan — Hindistan Rupisi (INR)

    • Bilgi: Tüm banknotların ön yüzünde ülkenin ruhani lideri Mahatma Gandhi'nin resmi yer alır. Arka yüzlerde ise Hindistan'ın uzay programını simgeleyen uydulardan, tarihi tapınaklara ve arkasında 17 farklı yerel dilde paranın değerinin yazıldığı bir bölüme kadar çok kültürlü bir yapı hakimdir.

  • Pakistan (PKR), Nepal (NPR), Sri Lanka (LKR):

    • Bilgi: Hepsi kendi Rupi'sini basar. Pakistan Rupisi'nin üzerinde ülkenin kurucusu Muhammed Ali Cinnah yer alırken; Sri Lanka Rupisi, ülkenin rengarenk kuşları ve geleneksel dansçılarının figürleriyle son derece estetik tasarımlara sahiptir.

 

3. Zengin Körfez ve Orta Doğu Grubu (Dinar & Riyal)

Dünyanın en değerli (nominal olarak) para birimleri bu bölgededir.

  • Kuveyt — Kuveyt Dinarı (KWD)

    • Bilgi: Dünyanın en değerli para birimidir. (1 Kuveyt Dinarı, 3 dolardan fazla etmektedir). Petrol zengini ülkenin parası, nemli ve sıcak çöl iklimine dayanması için polimer (plastik) olarak basılır ve üzerinde Kuveyt'in geleneksel ticaret gemileri (Dhow) ile modern binaları yer alır.

  • Suudi Arabistan (SAR), Katar (QAR), Umman (OMR) — Riyal:

    • Bilgi: Riyal ismi Latincedeki "regalis" (kraliyet/kral itaatindeki para) kelimesinden gelir. Bu ülkelerin paralarında genellikle iktidardaki kralların/emirlerin portreleri, kutsal mekanlar (Mekke-Medine) ve şahin figürleri ön plandadır.

  • Birleşik Arap Emirlikleri — Dirhem (AED):

    • Bilgi: Adını antik Yunan parası "Drachma"dan alır. Paralarında şahinler, geleneksel kaleler ve Dubai/Abu Dabi'nin modern silüeti bir arada işlenir.

 

  • Yemen — Yemen Riyali (YER)

    • Bilgi: Bölgedeki diğer riyaller gibi "kraliyet" parası kökenlidir. Ülkedeki iç siyasi bölünmeler nedeniyle paradan iki farklı sürüm tedavüldedir; eski basım paralar ile yeni basım paralar ülkenin kuzeyinde ve güneyinde farklı piyasa değerlerine sahiptir. Üzerinde tarihi Sana mimarisi ve Sebe Krallığı döneminden kalma tarihi Marib Barajı yer alır.

  • Bahreyn — Bahreyn Dinarı (BHD)

    • Bilgi: Kuveyt Dinarı'ndan sonra dünyanın en değerli ikinci para birimidir (1 Bahreyn Dinarı yaklaşık 2.65 Amerikan Doları eder). Tasarımında Bahreyn'in meşhur inci avcılığı tarihi, yarış pistleri ve kraliyet sarayları yer alır.

4. Güneydoğu Asya'nın Egzotik Paraları (ASEAN)

  • Endonezya — Rupiah (IDR): Hindistan Rupisi ile isim kökeni aynıdır ancak enflasyon geçmişi nedeniyle sıfırları çok olan bir paradır. Banknotlarında Endonezya'nın bağımsızlık savaşçıları ve ülkenin meşhur geleneksel dokuması olan Batik desenleri yer alır.

  • Malezya — Ringgit (MYR): "Ringgit" yerel dilde "tırtıklı/pürüzlü" anlamına gelir. 16. ve 17. yüzyıllarda bölgede ticaret için kullanılan tırtıklı İspanyol gümüş paralarından esinlenilmiştir. Paranın üzerinde ülkenin milli çiçeği olan Hibiskus (Ebegümeci) bulunur.

  • Tayland — Baht (THB): Tayland bir krallık olduğu için tüm paraların üzerinde ülkenin mevcut kralının portresi bulunur. Tayland'da paralara basmak veya parayı buruşturup saygısızlık yapmak, doğrudan krala saygısızlık kabul edildiği için yasal olarak suçtur.

  • Vietnam — Dong (VND): Dünyanın en çok sıfıra sahip paralarından biridir. Tüm banknotların üzerinde ülkenin tarihi lideri Ho Chi Minh'in resmi bulunur. Paralar polimer malzemeden üretilir.

  • Filipinler — Filipinler Pesosu (PHP): İspanyol sömürge geçmişi nedeniyle Asya'da "Peso" ismini kullanan tek ülkedir. Banknotları dünyanın en güzel tasarımlı paraları arasında gösterilir; üzerinde Filipinler'in meşhur çikolata tepeleri ve dünyanın en küçük maymunu olan Tarsier resmi bulunur.

 

5. Orta Asya ve Kafkaslar (İpek Yolu Grubu)

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan bu ülkeler, kendi köklü kültürlerini paralarına taşımışlardır.

  • Kazakistan — Tenge (KZT): Kelime anlamı "terazi/denge" demektir. Kazak Tengesi, dünyada banknot tasarımlarıyla üst üste en çok uluslararası ödül alan para birimlerinden biridir. Üzerinde Saka dönemi altın elbiseli adamı, bağımsızlık anıtları ve uçan güvercinler gibi harika detaylar vardır.

  • Özbekistan — Som (UZS) & Kırgızistan — Som (KGS): "Som", eski Türkçede ve modern dillerde "saf, katı gümüş/altın külçe" anlamına gelir. Kırgız Somu üzerinde ülkenin destansı kahramanı Manas ve ünlü yazar Cengiz Aytmatov yer alırken; Özbek Somu üzerinde Semerkant ve Buhara'daki muazzam İpek Yolu mimarisi resmedilmiştir.

  • Azerbaycan — Manat (AZN): Manat kelimesi Rusça "moneta" (madeni para) kelimesinden türemiştir. Modern Azerbaycan manatları, Euro banknotlarını da tasarlayan Robert Kalina tarafından tasarlanmıştır. Bu yüzden paraların modern çizgileri Euro'yu andırır ancak üzerinde Azerbaycan'ın milli müzik aletleri, edebiyatı ve petrol kuleleri gibi motifler vardır.

  • Tacikistan — Tacikistan Somonisi (TJS)

    • Bilgi: Adını Tacik ulusunun babası sayılan tarihi lider İsmail Somoni'den alır. Banknotlarında şair Rudaki, filozof İbn-i Sina (Avicenna) gibi tüm dünyaya mal olmuş tarihi şahsiyetlerin portreleri ve Pamir Dağları'nın manzaraları yer alır.

  • Türkmenistan — Türkmenistan Manatı (TMT)

    • Bilgi: 2009 yılında yapılan para reformuyla yenilenmiştir. Banknotların ön yüzünde Oğuz Han, Mahtumkulu Firaki gibi Türkmen tarihinin sembol isimleri; arka yüzlerinde ise başkent Aşkabat'ın beyaz mermer mimarisi ve ülkenin dünyaca ünlü Ahal Teke atları resmedilmiştir.

 

6. İran ve Yakın Çevresi (Pers ve Mezopotamya Coğrafyası)

  • İran — İran Riyali (IRR)

    • Bilgi: Resmi para birimi Riyal olsa da, halk günlük hayatta sıfırları atarak "Tümen" ifadesini kullanır (1 Tümen = 10 Riyal). Enflasyon nedeniyle son dönemde basılan banknotlarda 4 sıfır silik veya soluk basılarak kalıcı bir para reformunun sinyalleri verilmiştir. Paraların üzerinde Ayetullah Humeyni'nin portresi ve İran'ın tarihi şairlerinin anıt mezarları yer alır.

  • Irak — Irak Dinarı (IQD)

    • Bilgi: Saddam Hüseyin döneminden sonra paranın tasarımı tamamen değişmiştir. Günümüz banknotlarında Irak'ın antik Mezopotamya tarihi (Babil'in aslanı), kanun yapıcı Kral Hammurabi ve ülkenin can damarı olan hurma ağaçları ile Dicle-Fırat nehirleri görselleştirilmiştir.

 

7. Kafkasya Grubu

Coğrafi ve kültürel olarak Asya ile Avrupa'nın kesişim noktasında bulunan Kafkas ülkelerinin para birimleri:

  • Ermenistan — Ermeni Dramı (AMD)

    • Bilgi: "Dram" kelimesi, antik Yunan para birimi olan "Drachma" (Dirhem) ile aynı kökten gelir. Ermeni banknotları oldukça sanatsal ve koyu renkli tasarımlara sahiptir; üzerlerinde ünlü ressam Ayvazovski, besteci Aram Haçaturyan gibi ülkenin tarihi sanat, edebiyat ve bilim insanlarının portreleri yer alır.

  • Gürcistan — Gürcistan Larisi (GEL)

    • Bilgi: "Lari" eski Gürcücede "hazine" veya "mülk" anlamına gelir. Alt birimine ise "Tetri" (beyaz/gümüş para) denir. Banknotlarında Gürcü kralları (örneğin Kral Tamar), şair şahsiyetler ve Gürcistan'ın meşhur asma bağları ile dağlık manzaraları işlenmiştir.

 

8. Akdeniz ve Levant (Doğu Akdeniz Asyası)

  • Lübnan — Lübnan Poundu / Lirası (LBP)

    • Bilgi: Yerel halk "Lira" der. Paraların üzerinde hem Arapça hem de Fransızca metinler yer alır (Fransız sömürge geçmişinden dolayı). Banknotların en dikkat çekici motifi, ülkenin bayrağında da yer alan ve ölümsüzlüğü simgeleyen tarihi Sedir Ağacı'dır.

  • Suriye — Suriye Poundu / Lirası (SYP)

    • Bilgi: Tıpkı Lübnan gibi resmiyette Pound, halk arasında Lira olarak geçer. Banknotlarında Suriye'nin binlerce yıllık antik tarihi ön plandadır; Palmira Antik Kenti, Şam Emevi Camii ve tarihi tiyatrolar resmedilmiştir.

  • Ürdün — Ürdün Dinarı (JOD)

    • Bilgi: Dünyanın en değerli para birimlerinden biridir (Amerikan dolarından daha değerlidir). Paraların üzerinde Ürdün Haşimi Krallığı'nın kralları yer alır. Arka yüzlerinde ise dünyanın yeni yedi harikasından biri olan meşhur Petre Antik Kenti'nin görselleri bulunur.

  • İsrail — Yeni İsrail Şekeli (ILS)

    • Bilgi: "Şekel", antik çağlarda Ortadoğu'da kullanılan bir ağırlık ve para birimidir. Modern Şekel banknotları dik (dikey) tasarıma sahiptir ve üzerlerinde ülkenin ünlü şair ve yazarlarının portreleri ile onların şiirlerinden dizeler yer alır.

  • Filistin — Para Birimi Yok (USD, ILS ve JOD kullanıyor)

    • Bilgi: Filistin'in kendine ait aktif bir merkez bankası ve ulusal para birimi yoktur. Batı Şeria ve Gazze'de günlük ticarette ağırlıklı olarak İsrail Şekeli, Ürdün Dinarı ve ABD Doları bir arada kullanılır.

 

9. Kalan Güney ve Orta Asya Ülkeleri

  • Afganistan — Afganistan Afganisi (AFN)

    • Bilgi: Para biriminin adı doğrudan ulus adıyla aynıdır ("Afgani"). Banknotların üzerinde ülkenin tarihi camileri, kaleleri, türbeleri ve Afganistan ekonomisinde önemli yer tutan tarımsal figürler yer alır.

  • Bangladeş — Taka (BDT)

    • Bilgi: "Taka" kelimesi eski dillerde genel olarak "para/gümüş" anlamına gelirdi. Banknotların neredeyse tamamının ön yüzünde Bangladeş'in kurucu lideri Şeyh Mucibur Rahman bulunur. Arka yüzlerde ise ülkenin nehirleri, pirinç tarlaları ve milli sembolü olan Kraliyet Bengal Kaplanı vardır.

  • Butan — Butan Ngultrumu (BTN)

    • Bilgi: Dünyanın telaffuzu en zor para birimlerinden biridir. "Ngultrum", gümüş para anlamına gelir. Butan parası, değer olarak Hindistan Rupisi'ne birebir sabitlenmiştir ve Hindistan Rupisi Butan'da da serbestçe harcanabilir. Paraların üzerinde Butan'ın meşhur ejderha figürleri ve Budist manastırları (Dzong) yer alır.

  • Maldivler — Maldiv Rufiyaası (MVR)

    • Bilgi: İsim olarak Hindistan Rupisi ile akrabadır. Tam bir tropikal ada parasıdır; banknotlar polimer (plastik) malzemeden yapılmıştır ve üzerinde deniz kabukları, palmiye ağaçları, geleneksel balıkçı tekneleri (Dhow) ve balinalar gibi tamamen okyanus hayatını yansıtan harika çizimler vardır.

 

10. Kalan Güneydoğu ve Doğu Asya Ülkeleri

  • Moğolistan — Tugrik / Tögrög (MNT)

    • Bilgi: Kelime anlamı tıpkı Yen ve Yuan gibi "yuvarlak/daire" demektir. Banknotlarında Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han'ın ve bağımsızlık kahramanı Sükhbaatar'ın portreleri yer alır. Ayrıca göçebe Moğol kültürünü yansıtan çadırlar (Yurt) ve at sürüleri paranın ana temasıdır.

  • Myanmar (Burma) — Kyat (MMK)

    • Bilgi: Okunuşu "Çat" şeklindedir. Myanmar'ın paralarında ülkenin bağımsızlık lideri General Aung San ve ülkenin simgesi olan mitolojik aslan figürleri (Chinthe) ile muazzam altın tapınaklar (Pagoda) yer alır.

  • Kamboçya — Riel (KHR)

    • Bilgi: Kamboçya'da yerel para Riel olsa da, ülke ekonomisinde Amerikan Doları (USD) o kadar baskındır ki günlük hayatta marketlerde üstü verilirken hem Dolar hem Riel bir arada verilir. Riel banknotlarının üzerinde dünyanın en büyük tapınak kompleksi olan Angkor Wat bulunur.

  • Laos — Kip (LAK)

    • Bilgi: Dünyanın nominal değeri en düşük, yani sıfırı en bol para birimlerinden biridir. Üzerinde Laos'un eski devlet başkanı Kaysone Phomvihane'nin resmi ve ülkenin kutsal Budist tapınakları yer alır.

  • Brunai — Brunai Doları (BND)

    • Bilgi: Petrol zengini bu küçük sultanlığın parası, Singapur Doları ile birebir eşit değere sahiptir ve iki para birimi iki ülkede de karşılıklı olarak resmi olarak harcanabilir. Brunai Sultanı'nın portresi tüm paralarda yer alır ve paralar tamamen lüks polimer (plastik) baskıdır.

  • Singapur — Singapur Doları (SGD)

    • Bilgi: Asya'nın en prestijli, temiz ve güçlü finansal paralarından biridir. Singapur banknotlarında eğitim, spor, sanat ve bilim temaları işlenmiştir. Ayrıca paraların üzerinde ülkenin simgesi olan yarı aslan yarı balık figürlü Merlion heykeli bulunur.

  • Doğu Timor — Para Birimi Yok (USD kullanıyor)

    • Bilgi: 2002 yılında bağımsızlığını kazanan bu Güneydoğu Asya ada ülkesi, ekonomik istikrar için kendi kağıt parasını basmamış, doğrudan ABD Doları'nı resmi para birimi kabul etmiştir. Ancak cent (kuruş) ihtiyacı için kendi yerel madeni paralarını (Timor Centavos) basarlar.

  • Kuzey Kore — Kuzey Kore Wonu (KPW)

    • Bilgi: Güney Kore ile aynı adı taşısa da tamamen farklı ve dış dünyaya kapalı bir paradır. Üzerinde ülkenin kurucusu Kim Il-sung'un doğduğu ev, sosyalist işçi ve çiftçi figürleri ile askeri anıtlar yer alır. Yabancı turistlerin bu parayı ülkeye sokması veya dışarı çıkarması kesinlikle yasaktır.

11. Akdeniz ve Ada Devletleri

  • Kıbrıs Cumhuriyeti / Kuzey Kıbrıs

    • Bilgi: Coğrafi olarak Asya kıtasında, siyasi olarak Avrupa ile entegre olan Kıbrıs adasında iki farklı para birimi kullanılır. Kıbrıs Cumhuriyeti (Güney) 2008'den beri Euro (EUR) kullanırken; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) resmi para birimi olarak Türk Lirası (TRY) kullanmaktadır.

 

12. Kıtalararası Devletler (Hem Asya Hem Avrupa)

Topraklarının bir kısmı Avrupa'da, çok büyük bir kısmı ise Asya'da (Anadolu, Sibirya ve Kafkasya üzerinden) bulunan dev devletlerin durumuna da göz atalım:

  • Türkiye — Türk Lirası (TRY)

    • Bilgi: Lira ismi Latincede ağırlık birimi olan "Libra"dan gelir. Tüm banknotların ön yüzünde ülkenin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk yer alırken; arka yüzlerinde Aydın Sayılı (bilim tarihi), Mimar Kemaleddin (mimari), Cahit Arf (matematik) ve Yunus Emre (edebiyat) gibi Türk kültür ve bilim tarihinin mihenk taşları bulunur.

  • Rusya — Rus Rublesi (RUB)

    • Bilgi: Dünyada kullanılan en eski ulusal para birimlerinden biridir (13. yüzyıldan beri adı Rubledir). Kelime anlamı "kesmek/kırpmak" demektir (tarihte gümüş külçelerin kesilerek harcanmasından gelir). Banknotların üzerinde Rusya'nın tarihi şehirleri (Moskova, St. Petersburg, Sibirya bölgeleri) ve buralardaki simge anıtlar yer alır.

  • Instagram
  • Facebook

©2021, GÜZİDE KOLEKSİYON tarafından kurulmuştur.

Site içeriğinin yanı sıra güzidekoleksiyon sayfasından metinleri ve fotoğrafları kopyalamak, yönetici onayı olmadan izin verilmez. 

bottom of page