Afrika, 54 bağımsız ülkesiyle dünyada en fazla ülkeye sahip kıta. Bu devasa coğrafyada para birimleri, kıtanın hem sömürge geçmişini hem de bağımsızlık sonrası kültürel ve ekonomik kimlik arayışını yansıtır.

Afrika ülkelerini, kullandıkları para birimlerinin türlerine ve taşıdıkları ilginç kültürel hikâyelere göre gruplandırarak sırayla inceleyelim:

​

1. Bölgesel Ortak Para Birimleri (Frank Bölgeleri)

​

Afrika'nın en sıra dışı para sistemlerinden biri, geçmişteki sömürge bağları nedeniyle birçok ülkenin tek bir ortak para birimini kullanmasıdır.

​

• Batı Afrika CFA Frankı (XOF) Kullananlar: Benin, Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gine-Bissau, Mali, Nijer, Senegal, Togo.

  • Bilgi: Bu 8 ülke ortak bir merkez bankası ve para birimi kullanır. Uzun yıllardır bu paranın Fransa garantörlüğünde Euro'ya sabitlenmiş olması tartışma konusudur. Batı Afrika devletleri (ECOWAS), bu bağımlılığı kırmak için "ECO" adında tamamen bağımsız ortak bir para birimine geçiş sürecini yürütmektedir.

• Orta Afrika CFA Frankı (XAF) Kullananlar: Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Kongo Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi, Gabon.

  • Bilgi: Batı Afrika'daki sistemin aynısıdır ancak paraları basan merkez bankası farklıdır. Paraların üzerinde Orta Afrika’nın doğası, tarımı ve sanayileşme çabaları resmedilir.

 

2. Kendi Adına Özgü ve Tarihsel Para Birimleri

​

• Güney Afrika — Rand (ZAR)

  • Bilgi: Kıtanın en güçlü ve küresel piyasalarda en çok işlem gören para birimlerinden biridir. "Rand" ismi, Johannesburg yakınlarındaki büyük altın madenlerinin bulunduğu Witwatersrand (Beyaz Su Tepeleri) bölgesinden gelir. Banknotların ön yüzünde Nelson Mandela'nın silüeti, arka yüzünde ise Afrika'nın meşhur "Beş Büyük" vahşi hayvanı (Aslan, Leopar, Fil, Gergedan, Buffalo) yer alır.

• Nijerya — Naira (NGN)

  • Bilgi: Afrika'nın en kalabalık ülkesinin parasıdır. İsmi doğrudan "Nigeria" kelimesinden türetilmiştir. Nijerya, nakit kullanımını azaltmak için kıtada eNaira adıyla ilk resmi dijital merkez bankası parasını çıkaran ülke olmuştur.

• Etiyopya — Birr (ETB)

  • Bilgi: Etiyopya, Afrika'da Avrupalı güçler tarafından hiçbir zaman sömürgeleştirilemeyen tek ülke olduğu için parası tamamen kendine hastır. "Birr" yerel dilde gümüş anlamına gelir. Paralarında ülkenin zengin tarihi, tarımı (kahvenin anavatanıdır) ve yerel halk figürleri yer alır.

• Gana — Cedi (GHS)

  • Bilgi: "Cedi" kelimesi Fante dilinde deniz kabuğu anlamına gelir. Tıpkı Okyanusya'da olduğu gibi, tarihsel olarak batı kıyılarında para yerine deniz kabukları kullanılıyordu. Gana bu tarihi bağı parasına taşıyarak yaşatmıştır.

• Botsvana — Pula (BWP)

  • Bilgi: Dünyanın en anlamlı para birimi isimlerinden biridir. Setswana dilinde "Pula" kelimesi "Yağmur" anlamına gelir. Kurak bir Kalahari ülkesi olan Botsvana'da yağmur o kadar değerli ve kutsaldır ki, paralarına bu ismi vermişlerdir. Hatta ülkede selamlama olarak da "Pula!" (Bereket/Yağmur olsun) denir.

• Madagaskar — Ariary (MGA)

  • Bilgi: Moritanya Ouguiyası ile birlikte dünyada 10'luk sisteme dayanmayan (yani alt birimi 100 kuruş olmayan) iki para biriminden biridir. 1 Ariary, 5 iraimbilanja'ya eşittir. Paraları adanın meşhur lemurları, baobab ağaçları ve geleneksel pirinç tarlalarıyla süslüdür.

 

3. Şilin (Shilling) Kullanan Doğu Afrika Ülkeleri

​

İngiliz Milletler Topluluğu geçmişi nedeniyle Doğu Afrika'daki bir blok, isim olarak Şilin'i yaşatmaya devam ediyor.

​

• Kenya (KES), Tanzanya (TZS), Uganda (UGX), Somali (SOS):

  • Bilgi: Bu ülkelerin paraları "Şilin" adını taşır. Özellikle Kenya Şilini bölgenin en stabil paralarındandır. Bu ülkelerin banknotlarında genellikle filler, aslanlar, ünlü Victoria Gölü, Kilimanjaro Dağı ve çay/kahve hasadı yapan yerel işçilerin görselleri ön plandadır.

 

4. Dinar ve Pound (Sterlin) Kullanan Kuzey Afrika Ülkeleri

​

Kuzey Afrika, hem Akdeniz hem de Arap dünyası kültürüyle harmanlanmış bir para yapısına sahiptir.

​

• Mısır (EGP), Sudan (SDG), Güney Sudan (SSP): Mısır Poundu (Cuneyh) olarak bilinir. Mısır paralarının bir yüzünde ülkenin İslami dönemine ait tarihi camiler, diğer yüzünde ise antik firavunlar, sfenksler ve hiyeroglifler yer alır; tam bir tarih sentezidir.

• Cezayir (DZD), Libya (LYD), Tunus (TND): Dinar kullanırlar. Roma ve Osmanlı geçmişinden gelen "Dinar" kelimesi buralarda yaşatılır. Tunus Dinarı, kendi içinde 1000 "milim"e bölünür.

• Fas — Dirhem (MAD): Fas'ın ulusal parasıdır. Banknotların üzerinde geleneksel olarak ülkenin kralı (Kral VI. Muhammed) ve Fas'ın meşhur geometrik mimari desenleri yer alır.

 

5. Diğer Dikkat Çekici Tekil Para Birimleri

​

• Angola — Kwanza (AOA): Adını ülkenin can damarı olan Kwanza Nehri'nden alır.

• Zambiya — Kwacha (ZMW) & Malawi — Kwacha (MWK): "Kwacha" yerel dillerde "Şafak vakti / Uyanış" anlamına gelir ve bağımsızlıkla gelen özgürlüğü simgeler.

• Seyşeller (SCR) & Mauritius (MUR): Hint Okyanusu'ndaki bu iki turistik ada ülkesi, tarihsel ticaret bağları nedeniyle para birimi olarak Rupi (Rupee) kullanır.

• Gambiya — Dalasi (GMD): Banknotlarında ülkenin rengarenk ve nadide kuş türlerinin resimlerine yer vermesiyle koleksiyoncular arasında çok popülerdir.

• Zimbabve — ZiG (Zimbabwe Gold): Zimbabve, yıllarca süren aşırı hiperenflasyon ve para krizlerinin ardından, para birimini tamamen altın ve değerli metallere endeksleyerek yapılandırdığı "ZiG" isimli yeni para birimini kullanmaktadır.

 

Genel Afrika Özeti: Afrika paralarını elinize aldığınızda adeta bir safariye çıkmış veya bir tarih kitabını açmış gibi hissedersiniz. Sömürge döneminin lider portreleri yerini tamamen vahşi doğaya, kıtanın bağımsızlık kahramanlarına (Mandela, Kwame Nkrumah gibi) ve yerel dillerdeki bereket sembollerine (yağmur, şafak gibi) bırakmıştır.