AVRUPA MADENİ PARALAR | GÜZİDE KOLEKSİYON

1. Euro Bölgesi Üyeleri (21 Ülke)

Bu gruptaki ilk 11 ülke, 1 Ocak 1999'da Euro'yu resmi olarak hesap birimi (kaydi para) olarak kabul etmiş, 1 Ocak 2002'de ise eski banknot ve madeni paralarını tamamen tedavülden kaldırarak fiziksel olarak Euro'ya geçmiştir. Sonraki ülkeler ise Euro kriterlerini tamamladıkça birliğe dahil olmuştur.

1. Almanya — Eski Parası: Alman Markı (DEM)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro = 1.95583 DEM
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: II. Dünya Savaşı sonrasında, 1948 yılında Nazi dönemi parası olan Reichsmark'ın yarattığı hiperenflasyonu bitirmek için tedavüle girdi. Alman Markı, Doğu ve Batı Almanya birleştiğinde (1990) birleşmenin finansal motoruydu ve Almanlar için savaş sonrası küllerinden doğan ekonomik mucizenin (Wirtschaftswunder) sembolüydü.
Tasarım Detayı: Son serilerinde Carl Friedrich Gauss (Matematikçi), Paul Ehrlich (Tıp insanı) ve Clara Schumann (Piyanist) gibi dünya tarihine yön veren Alman bilim ve sanat dehaları yer alırdı.

2. Fransa — Eski Parası: Fransız Frankı (FRF)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro = 6.55957 FRF
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: Kökeni 1360 yılına, Kral II. Jean’ın İngilizlerin elinden kurtuluşu şerefine basılan altın paraya dayanır. Fransızca "özgür" anlamına gelen Franc ismi buradan gelir. Fransız Devrimi (1795) sonrasında ondalık sisteme geçen ilk modern Avrupa parası oldu.
Tasarım Detayı: 1990'ların son serisinde Antoine de Saint-Exupéry ve Küçük Prens çizimleri (50 Frank), Marie ve Pierre Curie (500 Frank) ile ünlü besteci Claude Debussy (20 Frank) gibi sanatsal tasarımlar ön plandadır.

3. İtalya — Eski Parası: İtalyan Lireti (ITL)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1Euro = 1936.27 ITL
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: Adını antik Roma ağırlık birimi olan ve "terazi/pound" anlamına gelen Latincedeki Libra kelimesinden alır. Napolyon döneminde resmiyet kazandı, 1861'de İtalya'nın siyasi birliği sağlandığında ulusal para ilan edildi. Savaş sonrası devalüasyonlar nedeniyle en küçük kağıt parası 1.000 Liret ile başlardı; halk milyonlarla konuşmaya alışıktı.
Tasarım Detayı: Banknotlarda Caravaggio (Ressam), Raffaello (Ressam) ve çocuk eğitim metotlarıyla dünyayı değiştiren Maria Montessori yer alırdı.

4. İspanya — Eski Parası: İspanyol Pesetası (ESP)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro = 166.386 ESP
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1868 yılında Katalancada "küçük parça" anlamına gelen kelimeden türetilerek resmiyet kazandı. Coğrafi keşifler döneminde İspanya'nın bastığı gümüş paralar (Real de a Ocho), bugün Amerika kıtasındaki Peso ve Dolar sistemlerinin tarihsel atasıdır.
Tasarım Detayı: Son banknotları adeta birer coğrafi keşif günlüğüydü; Kristof Kolomb'un gemileri, Hernán Cortés ve Don Kişot'un yazarı Miguel de Cervantes paralarda boy gösterirdi.

5. Avusturya — Eski Parası: Avusturya Şilini (ATS)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro = 13.7603 ATS
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1924 yılında, I. Dünya Savaşı sonrası çöken Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun "Kron" para biriminin yarattığı enflasyonu durdurmak için basıldı. Savaş sonrasında o kadar istikrarlıydı ki finans çevrelerinde "Alp doları" olarak adlandırılırdı.
Tasarım Detayı: Banknotlarında psikanalizin kurucusu Sigmund Freud, kuantum fiziğinin babası Erwin Schrödinger ve besteci Wolfgang Amadeus Mozart bulunurdu.

6. Hollanda — Eski Parası: Hollanda Guldeni (NLG)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro= 2.20371 NLG
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: Kelime anlamı "altın para"dır. 17. yüzyılda Hollanda Doğu Hindistan Şirketi sayesinde dünyanın ilk küresel ticaret paralarından biri olmuştur.
Tasarım Detayı: Klasik, kasvetli kral veya siyasetçi portrelerini tamamen reddetmişlerdi; paraların üzerinde yalıçapkını kuşu, baykuş, ayçiçekleri ve deniz fenerleri gibi tamamen soyut ve renkli geometrik tasarımlar yer alırdı.

7. Belçika — Eski Parası: Belçika Frankı (BEF)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro= 40.3399 BEF
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1832 yılında, Belçika'nın Hollanda'dan bağımsızlığını kazanmasının ardından Fransız para sistemini model alarak basıldı. Lüksemburg ile olan eski para birliği nedeniyle iki ülkenin parası da birbirinde serbestçe harcanabiliyordu.
Tasarım Detayı: Sürrealist ressam René Magritte (meşhur piposuyla) ve saksofonun mucidi Adolphe Sax gibi Belçikalı dehalar resmedilirdi.

8. Lüksemburg — Eski Parası: Lüksemburg Frankı (LUF)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro= 40.3399 LUF
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1848 yılında basılmaya başlandı. Belçika Frankı ile olan 1922 tarihli ekonomik birlik anlaşması nedeniyle Belçika parasıyla birebir eşit değerdeydi.
Tasarım Detayı: Ön yüzünde geleneksel olarak Lüksemburg Büyük Dükü yer alırken, arka yüzlerinde şatolar ve çelik sanayi tesisleri bulunurdu.

9. İrlanda — Eski Parası: İrlanda Poundu / Punt (IEP)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro= 0.787564 IEP
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1927 yılında İrlanda Özgür Devleti'nin kurulmasıyla İngiliz Sterlini'ne sabitlenerek basıldı. 1979 yılında bu sabitlik bozularak tamamen bağımsız bir para oldu.
Tasarım Detayı: Banknotlar Kelt düğüm motifleri, Kelt arpı (ülkenin resmi sembolü) ve ünlü yazar James Joyce (ve arkasında Ulysses romanından bölümler) ile süslüydü.

10. Portekiz — Eski Parası: Portekiz Esküdosu (PTE)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro = 200.482 PTE
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1911 yılında, Portekiz'de monarşinin devrilip cumhuriyetin kurulmasının ardından getirildi. "Escudo" kelimesi Portekizcede "Kalkan" anlamına gelir.
Tasarım Detayı: Tamamen Portekiz'in "Keşifler Çağı" temasına sahipti; Bartolomeu Dias, Vasco da Gama, Macellan gibi kâşifler ve karavela gemileri paraları süslerdi.

11. Finlandiya — Eski Parası: Finlandiya Markkası (FIM)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 1999).
Sabit Kur: 1 Euro= 5.94573 FIM
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1860 yılında, Finlandiya henüz Rus İmparatorluğu'na bağlı özerk bir büyük dükalık iken Rus Rublesi'nin baskısını kırmak adına Çar II. Aleksandr'ın izniyle basıldı. 1917 bağımsızlığıyla ulusal kimliğin baş tacı oldu.
Tasarım Detayı: Ünlü Fin mimar Alvar Aalto, efsanevi olimpiyat atleti Paavo Nurmi ve Fin dilinin doğuşunu sağlayan Elias Lönnrot yer alırdı.

12. Yunanistan — Eski Parası: Yunan Drahmisi (GRD)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Kaydi olarak 1 Ocak 2001).
Sabit Kur: 1 Euro = 340.750 GRD
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: Euro kriterlerini geç yakaladığı için bir yıl rötarlı dahil oldu. Dünyanın kullanılan en eski para birimi unvanına sahiptir. Kökeni M.Ö. 7. yüzyıla, antik Yunan kent devletlerine dayanır. 1832 bağımsızlığında ulusal miras adına yeniden drahmi ismi seçilmiştir.
Tasarım Detayı: Aristoteles, Platon, Demokritos gibi filozoflar ve antik amfitiyatrolar resmedilirdi.

13. Slovenya — Eski Parası: Sloven Toları (SIT)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2007
Sabit Kur: 1 Euro = 239.640 SIT
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1991 yılında Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan eden Slovenya'nın bastığı bağımsız paradır. Eski Doğu bloku ülkeleri arasında Euro'ya ilk geçen ülke olmuştur. "Tolar" ismi, Orta Çağ gümüş parası Thaler'den gelir.

14. Malta — Eski Parası: Malta Lirası (MTL)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2008
Sabit Kur: 1 Euro = 0.429300 MTL
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1972 yılına kadar İngiliz Sterlini kullandıktan sonra kendi Lirası'na geçti. Euro öncesinde dünyanın en değerli ikinci para birimiydi (1 Malta Lirası ~ 3 Dolar). Paralarında Malta haçı ve adadaki prehistorik megalitik tapınaklar yer alırdı.

15. Kıbrıs Cumhuriyeti (Güney) — Eski Parası: Kıbrıs Lirası / Poundu (CYP)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2008
Sabit Kur: 1 Euro = 0.585274 CYP
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: İngiliz sömürge döneminden kalan bir miras olarak 1879'da basılmaya başlandı. Malta gibi birim değeri çok yüksekti. Paranın üzerinde Kıbrıs yabani koyunu "Muflon" ve antik mozaikler yer alırdı.

16. Slovakya — Eski Parası: Slovak Korunası (SKK)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2009
Sabit Kur: 1 Euro = 30.1260 SKK
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1993 yılında Çekoslovakya'nın barışçıl bir şekilde ikiye bölünmesi ("Kadife Boşanma") sonucu kuruldu. "Koruna" kelimesi "Taç" anlamına gelir. Banknotlarında Bratislava Şatosu ön plandaydı.

17. Estonya — Eski Parası: Estonya Kronu (EEK)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2011
Sabit Kur: 1 Euro = 15.6466 EEK
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1992 yılında, Sovyet Rublesi'ni terk ederek bağımsızlığını ilan eden Estonya'nın bastığı paradır. Baltık ülkeleri arasında Euro'ya geçen ilk devlet oldu.

18. Letonya — Eski Parası: Letonya Latsı (LVL)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2014
Sabit Kur: 1 Euro = 0.702804 LVL
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: İlk olarak 1922'de basıldı ancak Sovyet işgaliyle yasaklandı. 1993'te bağımsızlıkla yeniden döndü. Nominal değeri çok yüksekti. En meşhur simgesi, Leton kültüründe özgürlüğü simgeleyen geleneksel kıyafetli "Milda" (Leton kızı) silüetiydi.

19. Litvanya — Eski Parası: Litvanya Litası (LTL)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2015
Sabit Kur: 1 Euro = 3.45280 LTL
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: Tıpkı Letonya gibi ilk kez 1922'de basılıp Sovyet döneminde unutuldu, 1993'te küllerinden doğdu. Vilnius'un tarihi Gotik mimarisi ve şövalye amblemleri paralarını süslerdi.

20. Hırvatistan — Eski Parası: Hırvat Kunası (HRK)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2023
Sabit Kur: 1 Euro = 7.53450 HRK
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: 1994 yılında, Yugoslavya'dan ayrılma sürecinin ardından tedavüle girdi. "Kuna" yerel dilde sansar anlamına gelir; Orta Çağ'da bölgede sansar kürklerinin ticaret parası olarak kullanılmasından esinlenilmişti. Alt birimi olan "Lipa" ise ıhlamur ağacı demektir.

21. Bulgaristan — Eski Parası: Bulgar Levası (BGN)

Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2026 (1 Şubat 2026 itibarıyla Leva tamamen tedavülden kalktı).
Sabit Kur: 1 Euro = 1.95583 BGN
Tarihsel ve Kültürel Arka Plan: Euro bölgesinin en yeni üyesidir. Eski para birimi Leva, 1881 yılında Osmanlı'dan bağımsızlık sürecinde basılmaya başlanmıştı. "Lev" kelimesi eski Bulgarcada "Aslan" anlamına gelir. Değeri uzun yıllar boyunca kur kurulu sistemiyle Alman Markı'na sabitlenmişti.
Yeni Tasarım: 2026'da basılan Bulgar Euro madeni paralarının arkasında "Madara Süvarisi" ve "Aziz İvan Rilski" yer almaktadır.

2. Kendi Ulusal Para Birimini Koruyan Ülkeler (13 Ülke)

Bu devletler, Avrupa Birliği üyesi olsalar dahi (veya AB dışında kalarak) ulusal egemenliklerinin ve finansal bağımsızlıklarının bir sembolü olarak kendi paralarını korumaktadırlar:

22. Birleşik Krallık — İngiliz Sterlini / Pound (GBP)

Kullanım Durumu: Resmi para birimi. AB'den ayrılmıştır (Brexit).
Tarihsel Arka Plan: Dünyanın kesintisiz kullanılan en eski para birimidir (M.S. 775'ten beri). Kökeni Anglo-Sakson kralı Offa dönemine gider; o dönem 240 gümüş para, 1 "Pound" ağırlığındaki gümüşe eşitti. İngiltere Merkez Bankası (1694) dünyadaki merkez bankalarının kurumsal atasıdır.
Tasarım Detayı: Ön yüzünde monarşi lideri (Kral III. Charles) yer alır. Arka yüzlerinde ise Winston Churchill, Jane Austen, ressam J.M.W. Turner ve yapay zekanın babası Alan Turing bulunur.

23. İsviçre — İsviçre Frangı (CHF)

Kullanım Durumu: Resmi para birimi. AB üyesi değildir.
Tarihsel Arka Plan: 1850 yılında İsviçre Konfederasyonu'nun kurulmasıyla kantonların bastığı paralar iptal edilerek tek bir ortak para ilan edildi. Küresel krizlerde dünyanın en güvenli liman (Safe Haven) parasıdır.
Tasarım Detayı: Dikine tasarlanmış çok estetik banknotlara sahiptir. Üzerinde lider veya general yoktur; Zaman, Bilim (CERN), İnsani Yardım (Kızılhaç) ve Parçacık Fiziği gibi soyut ve evrensel temalar işlenir.

24. İsveç — İsveç Kronu (SEK)

Kullanım Durumu: AB üyesidir, ancak Euro'ya geçişi halk oylamalarıyla reddetmiştir.
Tarihsel Arka Plan: 1873 yılında kurulan İskandinav Para Birliği'nden kalan bir mirastır. İsveç, dünyada nakit parayı neredeyse tamamen bitiren ve ekonomisini %95 oranında dijital döndüren ilk ülkedir.
Tasarım Detayı: 20 Kronun üzerinde Pippi Uzunçorap'ın yazarı Astrid Lindgren, 100 Kronun üzerinde Hollywood efsanesi Greta Garbo yer alır.

25. Norveç — Norveç Kronu (NOK)

Kullanım Durumu: Resmi para birimi. AB üyesi değildir.
Tarihsel Arka Plan: 1875 yılında İskandinav Para Birliği'ne dahil olarak basılmaya başlandı. Petrol fonları sayesinde dünyanın en istikrarlı paralarındandır.
Tasarım Detayı: Banknotlarında hiçbir insan yüzü yoktur; tamamen "Deniz ve Norveç Kimliği" temalıdır. Deniz fenerleri, Viking gemileri, morina balığı ve rüzgar hızına göre piksellenmiş (kübik) soyut okyanus dalgaları resmedilmiştir.

26. Danimarka — Danimarka Kronu (DKK)

Kullanım Durumu: AB üyesidir, ancak Maastricht Anlaşması'ndaki özel muafiyet (opt-out) hakkını kullanarak Euro'ya geçmeme kararı almıştır. Grönland ve Faroe Adaları da bu parayı kullanır.
Tarihsel Arka Plan: 1875'ten beri tedavüldedir.
Tasarım Detayı: Banknotlarının ön yüzünde Danimarka'nın tarihi köprüleri yer alırken; arka yüzlerinde, o bölgelerdeki arkeolojik kazılardan çıkarılmış Tunç ve Taş Çağı'na ait prehistorik antik objeler (gümüş eşyalar, hançerler) resmedilmiştir.

27. İzlanda — İzlanda Kronu (ISK)

Kullanım Durumu: Resmi para birimi. AB üyesi değildir.
Tarihsel Arka Plan: I. Dünya Savaşı'na kadar Danimarka Kronu kullanan ada, 1918'de kendi bağımsız Kronu'na geçti. 2008 küresel krizinde büyük bir çöküş yaşasa da varlığını korudu. Paraları İzlanda'nın yerel dokuma sanatı ve dini liderleriyle süslüdür.

28. Polonya — Zloti (PLN)

Kullanım Durumu: AB üyesidir, Euro'ya geçişi siyasi olarak sürekli ertelemektedir.
Tarihsel Arka Plan: Lehçede "altın" anlamına gelir ve geçmişi 14. yüzyıla kadar uzanır. Banknotları tamamen Polonya'nın Orta Çağ ve Rönesans dönemindeki hükümdarlarına (I. Mieszko, Kral Jagiello vb.) adanmıştır.

29. Çekya — Çek Korunası (CZK)

Kullanım Durumu: AB üyesidir, ancak halkın Euro karşıtlığı nedeniyle ulusal parasını korur.
Tarihsel Arka Plan: 1993'te Çekoslovakya'nın dağılmasının ardından basıldı. Banknotlarında suluboya tekniğiyle ünlü Çek besteci Bedřich Smetana ve yazar Božena Němcová yer alır.

30. Macaristan — Forint (HUF)

Kullanım Durumu: AB üyesidir, Euro'ya geçiş hedefi belirsizdir.
Tarihsel Arka Plan: Adını Floransa'nın altın parası Fiorino'dan alır. Macaristan, II. Dünya Savaşı sonrasında eski para birimi Pengo döneminde dünya tarihinin en büyük hiperenflasyon krizini yaşamış (fiyatlar her 15 saatte bir katlanıyordu), 1946'da Forint'e geçerek ekonomiyi kurtarmıştır.

31. Romanya — Rumen Leyi (RON)

Kullanım Durumu: AB üyesidir, Euro'ya geçiş sürecini teknik nedenlerle ertelemektedir.
Tarihsel Arka Plan: 1867'den beri tedavüldedir. "Leu" yerel dilde Aslan anlamına gelir. Romanya paraları kağıt değildir; tamamen polimer (plastik) teknolojisiyle basılır, yırtılmaz ve su geçirmezdir.

32. Ukrayna — Grivna (UAH)

Kullanım Durumu: Resmi para birimi. AB adayıdır.
Tarihsel Arka Plan: 11. yüzyılda Kiev Knezliği döneminde boyna takılan gümüş gerdanlıklara Grivna denirdi. Sovyetler'in dağılmasının ardından 1996 yılında resmi para birimi ilan edildi. Üzerinde Kiev Knezleri ve şair Taras Şevçenko yer alır.

33. Belarus — Belarus Rublesi (BYN)

Kullanım Durumu: Resmi para birimi. AB üyesi değildir.
Tarihsel Arka Plan: 1992'de basılmaya başlandı. İlk yıllarında hayvan resimleri olduğu için halk arasında paraya "tavşan" denirdi. 2016'da sıfırlar atılarak yenilendi. Banknotlarında insan portresi yoktur; tamamen ülkenin tarihi şato ve saray mimarisine odaklanmıştır.

34. Moldova — Moldova Leyi (MDL)

Kullanım Durumu: Resmi para birimi. AB adayıdır.
Tarihsel Arka Plan: 1993 yılında basılmaya başlandı. Romanya ile aynı dil kültür birliğine sahip olduğu için para birimi olarak "Aslan" (Leu) adını seçmiştir. Neredeyse tüm banknotların ön yüzünde milli kahraman Büyük Stefan yer alır.

3. Balkan ve Balkan Çevresi Devletleri (5 Ülke)

35. Sırbistan — Sırp Dinarı (RSD)

Tarihsel Arka Plan: Kökeni 1214 yılına, Orta Çağ Sırp Krallığı'na kadar giden tarihi bir para ismidir. 100 Dinar banknotunun üzerinde dünyaca ünlü fizikçi Nikola Tesla'nın resmi, alternatif akım motoru çizimleri ve manyetik indüksiyon formülü yer alır.

36. Kuzey Makedonya — Makedon Dinarı (Denar - MKD)

Tarihsel Arka Plan: 1992 yılında Yugoslav Dinarı'ndan ayrılarak tedavüle girdi. İsmi antik Roma gümüş parası Denarius'tan gelir. Banknotlarında antik Makedonya dönemine ait altın takılar ve arkeolojik buluntular ön plandadır.

37. Arnavutluk — Arnavut Leki (Lek - ALL)

Tarihsel Arka Plan: 1926 yılında basılmaya başlandı. Para biriminin adı olan "Lek", Büyük İskender'in (Alexander) Arnavutça halk dilindeki kısaltılmış versiyonu olan Leka kelimesinden gelir. Paralarında İskender'in boynuzlu antik kaskı tasvir edilir.

38. Bosna Hersek — Değiştirilebilir Mark (BAM)

Tarihsel Arka Plan: 1995 yılındaki Dayton Barış Anlaşması'nın ardından basıldı. Adı ve değeri, o dönem halkın en güvendiği dış para olan Alman Markı'ndan gelir. Değeri bugün de Euro'ya birebir sabittir 1 Euro = 1.95583 BAM
Etnik Detay: Banknotlar Boşnaklar ve Sırplar arasındaki denge için hem Latin hem de Kiril alfabeleriyle çift dilli basılır.

39. Kuzey Kıbrıs (KKTC) — Türk Lirası (TRY)

Tarihsel Arka Plan: Adadaki de facto durum ve Türkiye ile olan ekonomik entegrasyon nedeniyle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde resmi para birimi olarak Türk Lirası tedavüldedir. Piyasa dinamikleri TCMB verilerine endekslidir.

4. Özel Anlaşmalı veya Fiili Euro Kullanan Mikro Devletler (6 Ülke)

Bu ülkeler Avrupa Birliği üyesi değildir ancak coğrafi konumları ve finansal ölçekleri nedeniyle Euro sistemine entegre olmuşlardır.

40. Monako — Euro (EUR)

Resmi Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (Fransa ile yapılan özel anlaşmayla).
Eski Parası: Monako Frankı (MCF) — Fransız Frankı'na endeksliydi.
Nümismatik Detay: Kendi ulusal tasarımlı Monako Euro madeni paralarını basma hakkına sahiptir. Paraların arkasında Prens II. Albert’in portresi yer alır; basım adetleri çok az olduğu için koleksiyon değeri çok yüksektir.

41. San Marino — Euro (EUR)

Resmi Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (İtalya üzerinden yapılan resmi anlaşmayla).
Eski Parası: San Marino Lireti — İtalyan Lireti ile paralel tedavül edilirdi.
Nümismatik Detay: Kendi Euro'larını basabilirler, madeni paraların arkasında ülkenin meşhur üç tarihi kalesi resmi bulunur.

42. Vatikan — Euro (EUR)

Resmi Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (İtalya üzerinden yapılan resmi anlaşmayla).
Eski Parası: Vatikan Lireti — İtalyan Lireti'ne sabitliydi.
Nümismatik Detay: Euro basma hakkı vardır ve madeni paraların üzerinde Papa'nın silüeti yer alır. Papa değiştiğinde veya makam boş kaldığında basılan "Sede Vacante" serileri servet değerindedir.

43. Andorra — Euro (EUR)

Resmi Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Nisan 2012 (Resmi anlaşma tarihi. 2002-2012 arasında resmi bir hakkı olmadan fiilen kullandı).
Eski Parası: Kendine ait parası yoktu; aynı anda hem Fransız Frankı hem İspanyol Pesetası kullanıyordu.
Nümismatik Detay: 2012'deki resmi anlaşmayla birlikte kendi ulusal amblemlerini taşıyan Andorra Euro madeni paralarını basma yetkisini almıştır.

44. Karadağ — Euro (EUR)

Fiili Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (AB ile hiçbir resmi anlaşması yoktur).
Eski Parası: Yugoslav Dinarı'nı terk edip 1999'da Alman Markı'na geçmişti.
Finansal Durum: 2002'de Alman Markı tedavülden kalkınca, ekonomisini korumak için tamamen tek taraflı (fiili) olarak Euro kullanmaya başlamıştır. Euro basma yetkisi yoktur, piyasadaki fiziki parayı dış ticaret ve turizm yoluyla ülkeye sokar.

45. Kosova — Euro (EUR)

Fiili Euro’ya Geçiş Tarihi: 1 Ocak 2002 (AB ile hiçbir resmi anlaşması yoktur).
Eski Parası: Yugoslav Dinarı ve fiili Alman Markı.
Finansal Durum: Tıpkı Karadağ gibi, savaş sonrası BM yönetimi sürecinde istikrar amacıyla kabul edilen Alman Markı'nın ardından, 2002'den beri tek taraflı ve anlaşmasız olarak Euro kullanmaktadır.

5. İsviçre Birliği & Kıtalararası Devletler (3 Ülke)

Lihtenştayn — İsviçre Frangı (CHF)

Para Birliğine Giriş Tarihi: 1 Ocak 1924
Tarihsel Arka Plan: Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun çöküşünün ardından Lihtenştayn yönünü İsviçre'ye çevirdi. 1924'teki Para Birliği Anlaşması uyarınca resmi olarak İsviçre Frangı kullanır. Kendi merkez bankası yoktur, İsviçre Merkez Bankası'na bağlıdır.

Türkiye — Türk Lirası (TRY)

Tarihsel Arka Plan: Lira ismi Latincede ağırlık anlamına gelen Libra kelimesinden türemiştir. Osmanlı'da ilk kâğıt para (Kaime) 1840'ta basılmış, Cumhuriyetle birlikte Türk Lirası ulusal para olmuştur. 1 Ocak 2005'te paradan 6 sıfır atılarak "Yeni Türk Lirası" (YTL) sürecine geçilmiş, 1 Ocak 2009'da ise tekrar "Türk Lirası" (TL) adına dönülmüştür.
Tasarım Detayı: Ön yüzünde Mustafa Kemal Atatürk yer alır. Arka yüzlerde ise Aydın Sayılı (5 TL), Cahit Arf (10 TL), Mimar Kemaleddin (20 TL), Fatma Aliye Hanım (50 TL), Itri (100 TL) ve Yunus Emre (200 TL) bulunur.

Rusya — Rus Rublesi (RUB)

Tarihsel Arka Plan: İngiliz Sterlini'nden sonra dünyada adı değiştirilmeden en uzun süredir kullanılan ikinci para birimidir (13. yüzyıldan beri). Kelime kökeni Rusça "kesmek" anlamına gelen rubit fiilinden gelir; tarihsel süreçte gümüş külçeler kesilerek harcanırdı.
Tasarım Detayı: Her banknot Rusya'nın farklı bir tarihi şehrine (Moskova, St. Petersburg, Kırım, Vladivostok) adanmıştır ve üzerlerinde o şehirlerin simge anıtları yer alır.